ფასადს თბილისში აქვს მეხსიერება. ნატალია ნებიერიძემ შემოგვთავაზა, პროექტირებამდე ჯერ ეს მეხსიერება წავიკითხოთ: ქალაქის ფასადები სხვადასხვა ეპოქაში სხვადასხვა ენაზე ლაპარაკობს, და თანამედროვე ჩარევა უფრო წონადია მაშინ, როცა ამ ენას პასუხობს და არა ცვლის. ყოველი არქიტექტურული ქმედება სივრცეში ჩარევაა, რადგან მანამდე ის მოცულობა არ არსებობდა; კითხვა ისაა, ჩარევის გარდა დიალოგადაც იქცევა თუ არა. მისი არგუმენტი მარტივია – კონტექსტთან დიალოგი, და არა მისი იგნორირება.

ქალაქის მეხსიერების კვალდაკვალ

MUA, თბილისური არქიტექტურული და პლეისმეიკინგის ბიურო, პროექტს ქალაქის მეხსიერების კითხვით იწყებს. ნებიერიძემ თბილისის ფასადური ტიპოლოგია ეპოქებად გაშალა. მეცხრამეტე საუკუნიდან მეოცის დასაწყისამდე ფასადი ბუნებრივად და ორგანულად ვითარდებოდა – აგური და ხის აივნები; ამ დროის თბილისს ორსახოვანს უწოდებდნენ, სადაც აზიური და ევროპული სახე თანაბრად იყო შერწყმული. საბჭოთა წლები რამდენიმე ეტაპად იყოფა: ჯერ ფორმალური, ფუნქციას მორგებული ფასადები, შემდეგ სტალინური ორნამენტი – სიმბოლური და პომპეზური – და ბოლოს გვიანი საბჭოთა პერიოდი, რომელიც, მისივე თქმით, მისი საყვარელია, რადგან ახალი ენის ნამდვილი ძიება ახასიათებს. ოთხმოცდაათიანი წლებიდან ინდივიდუალური, ხშირად თვითნებური ჩარევები მოვიდა, და ნებიერიძემ პირდაპირ თქვა, რომ ამ ხანაში ბევრი საშიში არქიტექტურაც აშენდა. თითოეული ეპოქა თავის ფენას ტოვებს, და სწორედ ამ ფენების თანაარსებობა ხდის ქალაქის სახეს ცნობადს.

Hampton: ავლაბრის ფერადი მრავალფეროვნება

ორივე პროექტი ისტორიულ ავლაბარშია, ერთმანეთის მეზობლად. თბილისი მდინარის გარშემო განვითარებული, გრძივი ქალაქია, რომელიც ფერდობებზე არ ადის და ბოლო წლებში ისტორიულ საზღვრებს გასცდა. პირველი მაგალითი – სასტუმრო Hampton და საცხოვრებელი კომპლექსი, რომლის დაპროექტება 2017 წელს დაიწყო და მშენებლობა დასრულებულია; დამკვეთი ბლოქსი. მთავარი აქცენტი ფერია: ფერი და სიჭრელე ავლაბრის ისტორიული უბნის ხასიათს პასუხობს. მზა პალიტრა არ აურჩევიათ – ნახევარი წელი მუშაობდნენ იმაზე, რომ სწორი ფერები მიეღოთ. ფასადი დეკორი არ არის, ფუნქციურია: მასში იმალება ტექნიკური დეტალები და აივნებზე გამოტანილი ქვაბები და დანადგარები. პროექტზე პროგრესთან და ელემსთან ერთად იმუშავეს, ფოტოები კი ფოტოგრაფმა საკუთარი ნებით გადასცა ბიუროს. ბიუროს შეფასებით, უბანში ეს ერთ-ერთი გამორჩეული შენობაა, მიუხედავად გვერდით მდგარი რთულად მისაღები არქიტექტურისა.

Domus: ქვის გამოძახილი

მეორე მაგალითი – Domus Avlabari, საცხოვრებელი ბლოკითა და საოფისე შენობით. დაპროექტება 2023 წელს დაიწყო, პროექტი დასრულებულია და მშენებლობა მიმდინარეობს, ამიტომ ჯერჯერობით ვიზუალიზაციები ჩანს. ორ ნაკვეთს შორის რიტუალების სასახლე დგას – უნიკალური ძეგლი, რომელსაც ნებიერიძის თქმით კულტურული მემკვიდრეობის სტატუსი უნდა ჰქონდეს, მაგრამ არ აქვს. სწორედ ეს შენობა იყო მთავარი გამოწვევა: არც ახალი მოცულობა უნდა ყოფილიყო დომინანტი, არც სასახლე დაეჩრდილა ქალაქის სხვადასხვა რაკურსიდან. ამიტომ ფასადის დამუშავებისა და ფერის ტიპი შეგნებულად ისე შეირჩა, რომ სასახლის ქვის ფერი და ფაქტურა გაგრძელებულიყო. ეს ციტირება არ არის, არამედ საერთო ენის გაგრძელება.

დიალოგი, და არა ცალკეული ობიექტი

ორივე მაგალითი ერთ დასკვნას მიდის. კონტექსტის კითხვა ახალ შენობას აქცევს უფრო დიდი ურბანული კომპოზიციის ნაწილად და არა ცალკე მდგარ ობიექტად. ფასადური მეხსიერება აქ ორიენტირია და არა შაბლონი: წარსული არ მეორდება, არამედ ხდება ის ენა, რომელზეც ახალი შენობა ქალაქს ესაუბრება.